اصلاح و بهسازی خاک در پروژه‌های ساختمانی
بررسی خاک دستی، خاک سست، چاه، قنات، حفره، نشست، آب زیرزمینی و روش‌های اجرایی اصلاح بستر
مقدمه
↑ فهرستفونداسیون ساختمان بار سازه را به زمین منتقل می‌کند؛ بنابراین هر نقصی در خاک زیر پی می‌تواند مستقیماً روی عملکرد ساختمان اثر بگذارد. وجود خاک دستی نامتراکم، خاک نباتی، خاک آلی، خاک سست، نخاله مدفون، چاه قدیمی، قنات، حفره، آب زیرزمینی یا خاک اشباع می‌تواند موجب کاهش ظرفیت باربری و افزایش نشست شود.
اصلاح خاک به معنی این نیست که در تمام پروژه‌ها یک مصالح خاص را روی زمین بریزیم و آن را بکوبیم. روش اصلاح باید بر اساس نوع مشکل، عمق، ضخامت لایه، جنس خاک، آب، بار ساختمان، نوع فونداسیون و شرایط ساختمان‌های مجاور انتخاب شود.
به‌عنوان مثال، خاک دستی کم‌عمق را ممکن است بتوان با برداشت و جایگزینی اصلاح کرد، اما برای خاک نرم عمیق، یک لایه شفته یا بتن مگر راه‌حل نیست و باید روش بهسازی عمیق یا سیستم فونداسیون مناسب بررسی شود.
بخش اول ـ شناخت مشکل قبل از اصلاح
↑ فهرست۱. شناسایی و بررسی اولیه زمین
هدف
قبل از شروع اصلاح باید مشخص شود دقیقاً چه چیزی باید اصلاح شود.
موارد مورد بررسی
- جنس خاک
- ضخامت لایه نامناسب
- عمق خاک طبیعی
- میزان تراکم
- وجود خاک دستی
- وجود خاک نباتی
- وجود نخاله
- وجود چاه
- وجود قنات
- وجود حفره
- سطح آب
- آثار جریان آب
- نشست‌های قبلی
- ساختمان‌های مجاور
- عمق فونداسیون همسایه
- بار ساختمان جدید
روش اجرایی بررسی
ابتدا زمین بازدید می‌شود و ترازهای موجود برداشت می‌شوند. سپس محل‌هایی که تغییر رنگ خاک، تفاوت بافت، نشست یا خاکریزی قبلی دارند مشخص می‌شوند.
در صورت نیاز، در نقاط مختلف چاهک یا گمانه اکتشافی اجرا می‌شود.
از هر لایه مهم نمونه‌برداری شده و در صورت نیاز آزمایش‌های زیر انجام می‌شود:
- دانه‌بندی
- حدود اتربرگ
- رطوبت
- تراکم
- مقاومت
- تحکیم
- SPT یا CPT
- آزمایش‌های مربوط به آب و روانگرایی
نتیجه
پس از بررسی باید یک تصویر مشخص از زمین داشته باشیم:
بعد روش اصلاح انتخاب می‌شود.
بخش دوم ـ مشکلات رایج خاک بستر
↑ فهرست۲. خاک دستی
تعریف
خاک دستی یا خاکریز غیرمهندسی، خاکی است که در گذشته در زمین ریخته شده ولی نحوه اجرای آن از نظر جنس مصالح، ضخامت لایه‌ها، رطوبت و تراکم به‌صورت کنترل‌شده مشخص نیست.
ممکن است شامل این موارد باشد:
- خاک
- شن
- ماسه
- آجر
- بتن
- سنگ
- نخاله
- مواد آلی
مصالح مورد نیاز برای اصلاح
بسته به روش انتخابی:
- مصالح دانه‌ای منتخب
- شن
- ماسه
- مصالح زیراساس/اساس مناسب
- آب برای تنظیم رطوبت
- ژئوسنتتیک در صورت طراحی
- مصالح تثبیت‌کننده در صورت طرح
روش اجرای خاک دستی کم‌عمق
مرحله ۱ ـ تعیین ضخامت
با حفاری اکتشافی مشخص می‌شود خاک دستی تا چه عمقی ادامه دارد.
مرحله ۲ ـ برداشت
خاک دستی تا رسیدن به بستر مناسب برداشت می‌شود.
مرحله ۳ ـ تمیز کردن کف
تمام نخاله، ریشه، قطعات چوب، مواد آلی و خاک گل‌آلود خارج می‌شوند.
مرحله ۴ ـ کنترل آب
اگر کف دارای آب آزاد باشد، قبل از اجرای مصالح جدید باید وضعیت آب کنترل شود.
مرحله ۵ ـ اجرای مصالح جایگزین
مصالح مناسب به محل حمل شده و در لایه‌های کنترل‌شده پخش می‌شوند.
مرحله ۶ ـ تنظیم رطوبت
در صورت نیاز آب به‌صورت یکنواخت پاشیده می‌شود تا مصالح در رطوبت مناسب تراکم قرار گیرند.
مرحله ۷ ـ تراکم
هر لایه با دستگاه مناسب متراکم می‌شود.
مرحله ۸ ـ کنترل
پس از تراکم، آزمایش مورد نیاز انجام می‌شود.
مرحله ۹ ـ لایه بعدی
پس از تأیید لایه اول، لایه بعدی اجرا می‌شود.
این روند تا رسیدن به تراز نهایی ادامه پیدا می‌کند.
۳. خاک سست
تشخیص
نشانه‌های رایج:
- فرو رفتن ماشین‌آلات
- شیارشدن بستر
- تغییر شکل سطح
- خروج آب
- عدم تراکم
- نشست موضعی
- بالا آمدن خاک در اثر عبور غلتک
روش اصلاح
ابتدا نمونه‌برداری و بررسی می‌شود که خاک دانه‌ای است یا رسی.
اگر لایه کم‌عمق باشد
روش معمول:
اگر خاک دانه‌ای سست باشد
روش‌های تراکم مناسب بررسی می‌شوند.
اگر خاک رسی نرم و عمیق باشد
روش‌هایی مانند:
- پیش‌بارگذاری
- زهکشی
- ستون سنگی در شرایط مناسب
- بهسازی عمیق
- شمع
بررسی می‌شوند.
۴. خاک نباتی
مصالح و ابزار
- ماشین خاکبرداری
- کامیون
- مصالح جایگزین مناسب
- دستگاه تراکم
روش اجرا
ابتدا ضخامت خاک نباتی مشخص می‌شود.
سپس تمام خاک دارای این موارد برداشت می‌شود:
- ریشه
- برگ
- مواد آلی
- بقایای گیاهی
کف کار تا رسیدن به خاک مناسب تمیز می‌شود.
اگر تراز نهایی پایین‌تر از سطح موجود باشد، مصالح منتخب در لایه‌های مناسب ریخته و متراکم می‌شوند.
۵. خاک آلی
خاک آلی ممکن است ظاهری شبیه خاک معمولی داشته باشد اما به دلیل مواد آلی، در طول زمان دچار تغییر حجم و کاهش مقاومت شود.
روش اجرا
- تعیین ضخامت لایه آلی
- برداشت لایه
- خارج کردن مواد آلی
- تمیز کردن کف
- اجرای مصالح مناسب
- تنظیم رطوبت
- تراکم
- آزمایش
اگر لایه آلی عمیق باشد، برداشت کامل ممکن است اقتصادی نباشد و باید روش بهسازی تخصصی بررسی شود.
۶. نخاله ساختمانی مدفون
مشکل
در زمین ساختمان‌های تخریب‌شده ممکن است فونداسیون، دیوار یا نخاله‌های ساختمان قبلی باقی مانده باشد.
روش اجرا
ابتدا نخاله‌های بزرگ برداشت می‌شوند.
اگر دیوار یا پی قدیمی مشاهده شد، نباید بدون بررسی تخریب شود؛ زیرا ممکن است با ساختمان مجاور یا شرایط زمین ارتباط داشته باشد.
پس از خارج کردن مصالح نامناسب، کف بررسی می‌شود.
سپس مصالح جایگزین مناسب در لایه‌های متوالی اجرا و متراکم می‌شوند.
۷. خاکریز نامتراکم
روش اصلاح
اگر امکان برداشت وجود داشته باشد، خاک نامناسب برداشت می‌شود.
اگر امکان برداشت نباشد، باید مشخص شود آیا تراکم مجدد یا بهسازی امکان‌پذیر است.
ترتیب اجرای خاکریز جدید
ضخامت لایه باید با نوع خاک و دستگاه تراکم هماهنگ باشد.
۸. خاک اشباع
ابتدا علت آب مشخص شود
آب ممکن است ناشی از این موارد باشد:
- آب زیرزمینی
- بارندگی
- نشتی لوله
- چاه
- مسیر آب سطحی
روش اجرا
- توقف عملیات در قسمت آسیب‌دیده
- شناسایی منبع آب
- کنترل یا تخلیه آب
- بررسی خاک نرم‌شده
- برداشت در صورت نیاز
- اجرای مصالح مناسب
- تراکم
- کنترل بستر
۹. خاک گل‌شده
وقتی کف گود گل‌آلود شده است، ادامه کوبیدن معمولاً راه‌حل نیست.
روش صحیح
ابتدا تردد متوقف می‌شود.
سپس آب تخلیه یا کنترل می‌شود.
عمق قسمت خراب مشخص می‌شود.
اگر لایه آسیب‌دیده قابل استفاده نباشد، برداشت می‌شود.
بعد مصالح مناسب ریخته شده و پس از تنظیم رطوبت، تراکم انجام می‌شود.
بخش سوم ـ چاه، قنات و حفره
↑ فهرست۱۰. چاه قدیمی
ابتدا باید نوع چاه مشخص شود
- آب
- جذبی
- فاضلاب
- متروکه
- ریزش‌کرده
اطلاعات مورد نیاز
- قطر
- عمق
- محل
- وضعیت آب
- وضعیت دیواره
- فاصله از فونداسیون
روش اجرا
ابتدا محدوده چاه مشخص و اطراف آن ایمن می‌شود.
سپس دهانه چاه بازدید می‌شود.
در صورت امکان عمق و وضعیت داخل آن بررسی می‌شود.
اگر چاه دارای آب یا آلودگی باشد، قبل از پرکردن باید وضعیت آن تعیین تکلیف شود.
بعد بر اساس طرح، چاه با روش مناسب مسدود یا پر می‌شود.
در پروژه‌های حساس، پرکردن می‌تواند با مصالح مهندسی‌شده یا تزریق انجام شود.
نکته مهم
۱۱. چاه ریزش‌کرده
ممکن است داخل چاه پر شده باشد اما در اطراف آن فضای خالی باقی مانده باشد.
روش اجرا
- تعیین محدوده
- حفاری اکتشافی
- تعیین حجم حفره
- بررسی آب
- بررسی خاک اطراف
- انتخاب مصالح یا دوغاب
- اجرای مرحله‌ای
- کنترل نشست
اگر فضای خالی بزرگ باشد، روش پرکردن باید طوری انتخاب شود که حفره کاملاً پر شده و در آینده نشست قابل توجه ایجاد نکند.
۱۲. قنات
قنات را نباید مانند یک چاه منفرد در نظر گرفت.
روش بررسی
- شناسایی مسیر
- تعیین عمق
- تعیین قطر تونل
- تعیین محل چاه‌های قنات
- بررسی وضعیت سقف و دیواره
- تعیین فاصله با فونداسیون
اصلاح
بسته به شرایط، این روش‌ها قابل بررسی است:
- پرکردن کنترل‌شده
- تزریق
- پایدارسازی
- انتقال مسیر بار
- تقویت فونداسیون
۱۳. حفره زیر زمین
روش اجرا
ابتدا با حفاری یا روش مناسب، ابعاد حفره مشخص می‌شود.
سپس آب داخل آن بررسی می‌شود.
اگر حفره کوچک و قابل دسترس باشد، ممکن است مصالح منتخب برای پر کردن استفاده شود.
اگر حفره بزرگ یا دسترسی به آن دشوار باشد، تزریق دوغاب یا روش تخصصی دیگری بررسی می‌شود.
بعد از پر شدن، محدوده باید از نظر نشست کنترل شود.
۱۴. فضای خالی زیر فونداسیون
اگر ساختمان موجود باشد، حفاری مستقیم زیر پی می‌تواند خطرناک باشد.
ابتدا موارد زیر مشخص می‌شود:
- نوع فونداسیون
- بار
- مقدار نشست
- علت ایجاد حفره
- ابعاد حفره
سپس بر اساس طراحی ممکن است از این روش‌ها استفاده شود:
- تزریق
- زیرسازی
- تقویت
- انتقال بار
بخش چهارم ـ نشست و علل آن
↑ فهرست۱۵. نشست موضعی
روش اجرا
اول محل نشست نقشه‌برداری می‌شود.
بعد ترک‌ها و تغییر تراز ثبت می‌شوند.
سپس خاک زیر قسمت نشست‌کرده بررسی می‌شود.
اگر علت:
- چاه باشد → چاه اصلاح می‌شود.
- حفره باشد → حفره اصلاح می‌شود.
- خاک سست باشد → خاک بهسازی می‌شود.
- آب باشد → مسیر آب اصلاح می‌شود.
بعد از رفع علت، وضعیت نشست کنترل می‌شود.
۱۶. نشست ناشی از خاک دستی
اگر خاک دستی کم‌عمق باشد:
اگر عمیق باشد، باید روش بهسازی عمیق بررسی شود.
۱۷. نشست ناشی از شسته‌شدن خاک
اگر آب خاک را شسته باشد، ابتدا منبع آب پیدا می‌شود.
مثلاً اگر نشتی لوله باعث شسته‌شدن خاک شده باشد:
انجام می‌شود.
بخش پنجم ـ خاک‌های ویژه
↑ فهرست۱۸. رس نرم
رس نرم معمولاً با تراکم سطحی معمولی اصلاح نمی‌شود.
روش‌های قابل بررسی
- پیش‌بارگذاری
- زهکشی
- تثبیت
- بهسازی عمیق
- ستون سنگی در شرایط مناسب
- شمع
پیش‌بارگذاری
خاکریز یا بار موقت روی زمین اجرا می‌شود.
نشست با ابزار مناسب کنترل می‌شود.
پس از رسیدن به معیار طراحی، بار موقت برداشته شده و ساخت آغاز می‌شود.
۱۹. ماسه سست
روش اجرایی تراکم
ابتدا آزمایش و تعیین ضخامت لایه انجام می‌شود.
سپس روش تراکم انتخاب می‌شود.
برای لایه سطحی
برای لایه عمیق
۲۰. خاک مستعد روانگرایی
ابتدا باید خطر روانگرایی ارزیابی شود.
اگر خطر قابل توجه باشد، ممکن است این روش‌ها بررسی شود:
- تراکم
- ستون سنگی
- زهکشی
- بهسازی عمیق
- شمع
بخش ششم ـ روش‌ها و مصالح اصلاح خاک
↑ فهرست۲۱. اصلاح با مصالح دانه‌ای
مصالح
- شن
- ماسه
- مصالح دانه‌بندی‌شده
- آب
اجرا
- خاک نامناسب برداشته می‌شود.
- کف تمیز می‌شود.
- مصالح دانه‌ای وارد کارگاه می‌شود.
- مصالح در لایه‌های مناسب پخش می‌شوند.
- رطوبت تنظیم می‌شود.
- غلتک یا کمپکتور عبور داده می‌شود.
- تراکم کنترل می‌شود.
- لایه بعدی اجرا می‌شود.
۲۲. اصلاح با شن و ماسه
شن و ماسه باید دانه‌بندی مناسب داشته باشند.
اجرا
ابتدا بستر آماده می‌شود.
شن یا ماسه به‌صورت لایه‌ای پخش می‌شود.
در صورت نیاز رطوبت تنظیم می‌شود.
سپس تراکم انجام می‌شود.
برای جلوگیری از جداشدگی، نباید مصالح از ارتفاع زیاد به‌صورت نامناسب تخلیه شوند.
۲۳. شفته آهکی
مصالح
- خاک مناسب
- آهک
- آب
در انواع خاص:
- شن
- ماسه
- سنگ
آماده‌سازی بستر
ابتدا خاکبرداری تا تراز موردنظر انجام می‌شود.
خاک سست، نباتی، گل، نخاله و مواد آلی خارج می‌شوند.
کف تسطیح و آب آزاد کنترل می‌شود.
آماده‌سازی مخلوط
خاک روی سطح تمیز پخش می‌شود.
آهک به مقدار تعیین‌شده در طرح روی خاک پخش می‌شود.
خاک و آهک به‌صورت خشک کاملاً مخلوط می‌شوند.
بعد آب به‌تدریج اضافه می‌شود.
مخلوط مجدداً زیرورو می‌شود تا آب در تمام حجم پخش شود.
انتقال
مخلوط آماده با فرغون، لودر یا وسیله مناسب به محل منتقل می‌شود.
پخش
شفته در محل به‌صورت یکنواخت پخش می‌شود.
تراکم
لایه با وسیله مناسب متراکم می‌شود.
لایه بعد
پس از کنترل لایه اول، لایه بعد اجرا می‌شود.
نکته
۲۴. تثبیت خاک با آهک
این روش با شفته آهکی سنتی یکی نیست.
در تثبیت خاک:
با روش کنترل‌شده مخلوط می‌شوند.
مراحل
- نمونه‌برداری
- آزمایش خاک
- تعیین درصد آهک
- آماده‌سازی زمین
- پخش آهک
- اختلاط خشک
- آب‌دهی
- اختلاط مرطوب
- تراکم
- عمل‌آوری
- کنترل نتیجه
۲۵. تثبیت با سیمان
مصالح
- خاک
- سیمان
- آب
اجرا
خاک آماده می‌شود.
مقدار سیمان طبق طرح تعیین می‌شود.
سیمان روی خاک به‌طور یکنواخت پخش می‌شود.
سپس اختلاط خشک انجام می‌شود.
آب به مقدار لازم اضافه می‌شود.
مخلوط کاملاً همگن می‌شود.
سپس مصالح پخش و متراکم می‌شوند.
پس از آن دوره عمل‌آوری طبق مشخصات پروژه رعایت می‌شود.
۲۶. تزریق دوغاب
مصالح
بسته به طرح:
- سیمان
- آب
- مواد افزودنی مناسب
اجرا
- محل گمانه‌ها مشخص می‌شود.
- گمانه حفاری می‌شود.
- لوله تزریق نصب می‌شود.
- دوغاب آماده می‌شود.
- دوغاب با نسبت مشخص تولید می‌شود.
- تزریق از نقاط تعیین‌شده آغاز می‌شود.
- فشار و حجم تزریق ثبت می‌شود.
- رفتار زمین کنترل می‌شود.
- در صورت رسیدن به معیار توقف، تزریق متوقف می‌شود.
- گمانه بسته می‌شود.
۲۷. ستون سنگی
مصالح
- سنگ دانه‌بندی‌شده و مقاوم
اجرا
- محل ستون مشخص می‌شود.
- حفره یا مسیر ستون ایجاد می‌شود.
- مصالح سنگی وارد می‌شوند.
- مصالح مرحله‌ای متراکم می‌شوند.
- ارتفاع ستون کنترل می‌شود.
- ستون‌های بعدی طبق شبکه طراحی اجرا می‌شوند.
- عملکرد بهسازی کنترل می‌شود.
۲۸. تراکم عمیق
در این روش ابتدا مشخصات خاک و عمق لایه سست تعیین می‌شود.
سپس یک محدوده آزمایشی اجرا می‌شود.
پارامترهای اجرای روش انتخابی مانند انرژی، فاصله نقاط یا تعداد مراحل با توجه به روش مورد استفاده تعیین می‌شوند.
بعد از اجرای آزمایشی، نتایج کنترل می‌شود.
در صورت رسیدن به معیار طراحی، عملیات در کل زمین ادامه پیدا می‌کند.
۲۹. پیش‌بارگذاری
مصالح
معمولاً مصالح خاکریزی مناسب برای ایجاد بار موقت.
اجرا
- آماده‌سازی زمین
- اجرای لایه‌های خاکریز
- ایجاد بار موردنظر
- نصب ابزار اندازه‌گیری نشست در صورت نیاز
- ثبت نشست در طول زمان
- کنترل سرعت نشست
- ادامه تا رسیدن به معیار
- برداشتن بار اضافی
- اجرای ساختمان
۳۰. زهکشی
مصالح
- لوله زهکش
- مصالح سنگی زهکش
- فیلتر
- ژئوتکستایل در صورت طراحی
- منهول یا چاهک جمع‌آوری
- پمپ در صورت نیاز
اجرا
ابتدا مسیر آب مشخص می‌شود.
ترانشه با شیب مناسب اجرا می‌شود.
لایه فیلتر در کف قرار می‌گیرد.
لوله مشبک روی آن قرار داده می‌شود.
اطراف لوله با مصالح زهکش مناسب پر می‌شود.
در صورت نیاز ژئوتکستایل برای جلوگیری از ورود ریزدانه‌ها استفاده می‌شود.
سپس ترانشه پر و خروجی آب به محل مناسب هدایت می‌شود.
۳۱. ژئوگرید
مصالح
ژئوگرید با مشخصات متناسب با پروژه و مصالح دانه‌ای مناسب.
اجرا
- بستر تسطیح می‌شود.
- سنگ‌های تیز و اجسام آسیب‌زننده حذف می‌شوند.
- ژئوگرید روی بستر پهن می‌شود.
- چین و چروک آن برطرف می‌شود.
- مصالح دانه‌ای روی آن ریخته می‌شود.
- ماشین‌آلات نباید مستقیماً و بدون لایه محافظ روی ژئوگرید حرکت کنند.
- لایه فوقانی متراکم می‌شود.
۳۲. ژئوتکستایل
کاربرد
بسته به نوع محصول:
- جداسازی
- فیلتراسیون
- زهکشی
اجرا
بستر آماده می‌شود.
ژئوتکستایل پهن می‌شود.
درزها و همپوشانی‌ها طبق مشخصات محصول اجرا می‌شوند.
مصالح فوقانی از روی آن پخش می‌شوند.
از کشیده شدن و پارگی ژئوتکستایل جلوگیری می‌شود.
۳۳. برداشت و جایگزینی خاک
این روش برای لایه‌های نامناسب کم‌عمق بسیار کاربردی است.
ترتیب کامل
- محدوده برداشت مشخص می‌شود.
- خاک نامناسب برداشت می‌شود.
- کف کنترل می‌شود.
- آب آزاد حذف یا کنترل می‌شود.
- مصالح مناسب وارد می‌شود.
- مصالح در لایه‌های مناسب پخش می‌شوند.
- رطوبت تنظیم می‌شود.
- لایه متراکم می‌شود.
- آزمایش انجام می‌شود.
- پس از تأیید، لایه بعدی اجرا می‌شود.
۳۴. اصلاح موضعی
اگر فقط یک قسمت زمین مشکل داشته باشد، ابتدا محدوده آن مشخص می‌شود.
مثلاً در یک نقطه:
انجام می‌شود.
بخش هفتم ـ شرایط خاص اجرایی
↑ فهرست۳۵. اصلاح زیر فونداسیون موجود
روند کلی
- بررسی ترک و نشست
- نقشه‌برداری
- بررسی پی
- بررسی خاک
- تعیین علت
- طراحی روش اصلاح
- اجرای مرحله‌ای
- کنترل تغییر شکل
- تکمیل عملیات
۳۶. اصلاح خاک کنار ساختمان موجود
در گودبرداری یا اصلاح زمین کنار ساختمان، ابتدا باید عمق پی ساختمان موجود مشخص شود.
اگر خاک زیر پی همسایه برداشته شود، ممکن است ساختمان تکیه‌گاه خود را از دست بدهد.
بنابراین:
انجام می‌شود.
۳۷. خاک آلوده
اگر خاک شامل مواد آلاینده باشد، نباید صرفاً زیر ساختمان دفن شود.
روند کار
۳۸. خاک حاصل از گودبرداری
هر خاکی که از گود خارج می‌شود الزاماً برای پرکردن مجدد مناسب نیست.
قبل از استفاده این موارد بررسی می‌شود:
- نوع خاک
- دانه‌بندی
- رطوبت
- مواد آلی
- قابلیت تراکم
- وجود نخاله
اگر مناسب بود، طبق مشخصات پروژه مصرف می‌شود.
بخش هشتم ـ کنترل نهایی و اجرای فونداسیون
↑ فهرست۳۹. کنترل نهایی بستر
بعد از اصلاح باید بستر به‌صورت کامل بررسی شود.
کنترل چشمی
- سطح یکنواخت
- عدم وجود گل
- عدم وجود آب
- عدم وجود نقاط نرم
کنترل اجرایی
- تراز
- ضخامت لایه‌ها
- مصالح مصرفی
- تعداد مراحل اجرا
کنترل آزمایشگاهی
بسته به پروژه:
- تراکم
- دانسیته
- بارگذاری
- مقاومت
- سایر آزمایش‌های لازم
پس از تأیید، بستر آماده مرحله بعد است.
۴۰. اجرای فونداسیون پس از اصلاح خاک
پس از اصلاح و تأیید بستر، مراحل زیر به ترتیب انجام می‌شود:
مرحله اول ـ کنترل تراز
تراز نهایی کنترل می‌شود.
مرحله دوم ـ پاک‌سازی کف
کف از خاک نرم و آب پاک می‌شود.
مرحله سوم ـ بتن مگر
در صورت پیش‌بینی در طرح، بتن مگر اجرا می‌شود.
مرحله چهارم ـ آرماتوربندی
پس از گیرش و آماده شدن مگر، عملیات آرماتوربندی آغاز می‌شود.
مرحله پنجم ـ قالب‌بندی
قالب‌بندی و کنترل ابعاد انجام می‌شود.
مرحله ششم ـ کنترل میلگردها
کاور میلگردها، محل میلگردها و بازشوها کنترل می‌شوند.
مرحله هفتم ـ بتن‌ریزی
بتن‌ریزی فونداسیون انجام می‌شود.
یک نمونه کامل از اجرای اصلاح خاک در کارگاه
↑ فهرستفرض کنیم در محل احداث ساختمان، پس از خاکبرداری مشخص شده است که تا عمق مشخصی خاک دستی و سست وجود دارد و در پایین آن خاک مناسب قرار دارد.
روند اجرایی به شکل زیر خواهد بود:
- ابتدا خاک دستی و سست تا تراز مشخص‌شده برداشت می‌شود.
- کف خاکبرداری بازدید می‌شود.
- اگر نقاط نرم‌تر وجود داشته باشد، همان نقاط نیز برداشت می‌شوند.
- اگر آب وجود داشته باشد، ابتدا کنترل می‌شود.
- کف آماده و تراز می‌شود.
- مصالح منتخب وارد کارگاه می‌شوند.
- مصالح در لایه‌های مناسب روی کف پخش می‌شوند.
- در صورت نیاز رطوبت تنظیم می‌شود.
- هر لایه با دستگاه مناسب متراکم می‌شود.
- تراکم لایه کنترل می‌شود.
- پس از تأیید، لایه بعد اجرا می‌شود.
- این عملیات تا تراز موردنظر ادامه پیدا می‌کند.
- تراز نهایی کنترل می‌شود.
- بستر تأیید می‌شود.
- سپس عملیات زیرسازی و فونداسیون آغاز می‌شود.
چک‌لیست نهایی ناظر و مجری
↑ فهرستقبل از اصلاح
هنگام اصلاح
قبل از فونداسیون
مهم‌ترین اشتباهات اجرایی
↑ فهرستبتن مگر برای خاک سست
مگر خاک سست را اصلاح نمی‌کند.
نخاله برای پرکردن چاه
نخاله مصالح قابل اتکای عمومی برای زیر فونداسیون نیست.
ریختن خاک در ضخامت زیاد
قسمت زیرین ممکن است متراکم نشود.
تراکم خاک خیلی خیس
ممکن است موجب خراب شدن بستر شود.
استفاده از هر نوع ماسه یا شن
مصالح باید متناسب با کاربرد انتخاب شوند.
مصرف چشمی آهک یا سیمان
در تثبیت مهندسی، مقدار ماده تثبیت‌کننده باید بر اساس آزمایش و طرح تعیین شود.
تزریق بدون کنترل فشار
می‌تواند به زمین و ساختمان‌های اطراف آسیب بزند.
پوشاندن مشکل
خاک نامناسب را نباید با خاک مناسب، بتن مگر یا بتن رویی پنهان کرد بدون اینکه علت و عمق مشکل اصلاح شده باشد.
جمع‌بندی
↑ فهرستاصلاح خاک موفق زمانی اتفاق می‌افتد که عملیات به ترتیب زیر انجام شود:
مهم‌ترین اصل این است که روش اصلاح باید با نوع خاک و علت مشکل تطبیق داشته باشد. خاک دستی، رس نرم، ماسه سست، چاه، قنات، حفره و خاک اشباع هر کدام رفتار متفاوتی دارند و نمی‌توان برای همه آنها یک روش واحد تجویز کرد.